• admin1
• कोकण , महाराष्ट्र , मुंबई , रत्नागिरी , संपादकीय
• April 21, 2026
• 61 views

पृथ्वीला झालेली ‘अपचना’ची व्याधी: आपल्याच पोटाकडून घेऊया एक धडा – लेखक: विजयकुमार कट्टी

आपल्याला कधी ना कधी तो अनुभव नक्कीच आला असेल—जेव्हा आपण काहीतरी चुकीचे खातो, तेव्हा पोट जड होते, जळजळू लागते आणि अस्वस्थता येते. यालाच आपण ‘अपचन‘ (Indigestion) म्हणतो. अशा वेळी शरीरात नको असलेले वायू (Gases) तयार होतात आणि आपली शक्ती क्षीण होते. आज या वसुंधरा दिनी मला प्रकर्षाने जाणवतेय की, आपली पृथ्वी सुद्धा नेमक्या याच त्रासातून जात आहे. ‘ग्लोबल वॉर्मिंग’ ही केवळ विज्ञानातील आकडेवारी नसून, ती पृथ्वीला झालेल्या ‘तीव्र अपचनाचा‘ परिणाम आहे. १. पचन की कुजणे? आपण काय निवडतोय? निसर्गात ‘पचन’ (विघटन) ही एक पवित्र प्रक्रिया आहे. समजा, एखादे सुके पान मातीत पडले, तर हवा आणि सूर्यप्रकाशाच्या मदतीने पृथ्वी त्याचे स्वच्छ पचन करते. यातून मातीला पोषक द्रव्ये मिळतात. ही पृथ्वीच्या सुदृढ आरोग्याची निशाणी आहे. पण आज आपण पृथ्वीला ‘कुजायला‘ (Rotting) भाग पाडत आहोत. जेव्हा आपण अन्नाचे तुकडे आणि ओला कचरा एका प्लास्टिकच्या पिशवीत बांधून फेकून देतो, तेव्हा आपण त्या अन्नाचा जसा गळा आवळतो. हवा न मिळाल्याने ते अन्न पचण्याऐवजी कुजू लागते. त्यातून जो ‘मिथेन’ वायू बाहेर पडतो, तो म्हणजे पृथ्वीने दिलेला ‘ढेकर’ आहे. याच वायूमुळे पृथ्वीचा ताप (ग्लोबल वॉर्मिंग) वाढत आहे. २. प्लास्टिकचे ‘कफन‘: श्वास रोखणारा अडथळा जेव्हा आपण ‘सेंद्रिय‘ (ओला कचरा) आणि ‘कृत्रिम‘ (प्लास्टिक, नायलॉन) कचरा एकत्र करतो, तेव्हा प्लास्टिक एका ‘कफन’सारखे काम करते. ते निसर्गाचे मदतनीस—हवा आणि सूर्यप्रकाश—यांना कचऱ्यापर्यंत पोहोचू देत नाही. जरा विचार करा: एखाद्या स्वच्छ बागेत गेल्यावर आपला श्वास आपोआप खोल आणि मोकळा होतो, पण कचऱ्याच्या ढिगाऱ्याजवळून जाताना आपण नकळत श्वास रोखून धरतो. हे का घडते? कारण आपण ‘प्रकृती–अंश‘ आहोत. आपण निसर्गाचाच एक भाग आहोत. जेव्हा आपण पृथ्वीचे पचन सुधारतो, तेव्हा आपण प्रत्यक्षात आपले स्वतःचे मन आणि राहणीमान सुधारत असतो. निसर्गाचे आरोग्य हेच आपले आरोग्य आहे. ३. ‘अनब्लॉक‘ (Unblock) करण्यासाठी आजच उचलण्याची पावले पृथ्वीचे हे अपचन थांबवण्यासाठी आपल्याला खूप मोठे त्याग करण्याची गरज नाही. फक्त आपल्या सवयींमध्ये थोडे बदल हवे आहेत: अन्नाला ‘कफन‘ घालू नका (Don’t Shroud the Food): आजपासून भाजीपाल्याचे देठ, फळांच्या साली प्लास्टिकच्या कचऱ्याच्या पिशवीत टाकणे थांबवा. त्याऐवजी स्वयंपाकघरात एक वेगळी टोपली किंवा डबा वापरा ज्यातून हवा खेळती राहील. पृथ्वीसाठी ‘घास‘ बारीक करा (Chew for the Planet): जसे आपण अन्न चावून खातो, तसेच तुमच्या बागेत किंवा खतकुंडीत साचलेला कचरा आठवड्यातून एकदा एका काठीने वर-खाली करा. यामुळे हवा आत शिरते आणि पचन (विघटन) वेगाने होते. ताटातील खडे निवडा (Remove the Stones): आपल्या घरात आजच दोन कचरा कुंड्या ठेवा. एक फक्त ओल्या कचऱ्यासाठी आणि दुसरी प्लास्टिक, वेष्टने यांसारख्या कोरड्या कचऱ्यासाठी. अन्नात प्लास्टिक मिसळणे म्हणजे पृथ्वीला खडे खायला घालण्यासारखे आहे. ४. साचलेला कचरा आणि मनाचे ओझे…